Bilgi Sayfaları

Genel biilgiler ve dökümanlar

İş sağlığı ve güvenliği nedir?

İş sağlığı ve güvenliği; işin yapılması sırasında iş yerindeki fiziki çevre şartları sebebiyle işçilerin maruz kaldıkları sağlık sorunları ve mesleki risklerin ortadan kaldırılması veya azaltılması ile ilgilenen bilim dalıdır. Bir kuruluşun gerçekleştirdiği faaliyetlerden etkilenen tüm insanların (çalışanların, geçici işçilerin, alt yüklenici çalışanlarının, ziyaretçilerin, müşterilerin ve işyerindeki herhangi bir kişinin) sağlığına ve güvenliğine etki eden faktörleri ve koşulları inceleyen bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.

  1. İşyerlerinde işin yürütülmesi ile ilgili olarak oluşan tehlikelerden, sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak ve daha insanî bir iş ortamı meydana getirmek için yapılan metotlu çalışmalar.

  2. Genel anlamda, hem çalışanları korumayı (İş Güvenliği), hem de bütün işletmenin ve üretimin güvenliğini, yani etraftakilerin ve çevrenin korunmasını esas alan tedbirlerin bütünüdür.

  3. İşyerinde çalışan işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamayı, bir başka ifadeyle, işyerinde doğabilecek, iş kazası ve meslek hastalıkları gibi her türlü riske karşı gerekli tedbirleri almayı, bu husustaki şartları yerine getirmeyi, bu hedefleri yerine getirmeye yardımcı olabilecek araç-gereçlerin eksiksiz bulundurulmasını öngören, genelde bunların uygulanmasından işverenin sorumlu tutulduğu ve/fakat işçilerin de, öngörülen tedbirlerle ilgi olarak usul ve şartlara uymalarını isteyen bir kavramdır.

Kanuni Dayanak: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve İş Güvenliği Kanunu, işveren ve çalışanların, iş yerindeki iş güvenliği ve iş sağlığının sağlanması ve mevcut koşulların iyileştirilmesi için yetki ve sorumluluklar ile hak ve ödevleri düzenler.İş Sağlığı ve İş Güvenliği Kanunu, herhangi bir alanda, herhangi bir unvan ve şekil ile çalışan herkes için geçerlidir. Kamu ve özel sektör ayrımı gibi bir durum 6331 Sayılı Kanun için geçerli değildir. İş yerlerindeki tüm işçi ve işverenlerin, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili görevleri bu kanunda belirtilmiştir.İşçileri iş kazaları ve meslek hastalıklarından korumaya yönelik önlemleri almak ve onları bu konuda bilgilendirmek, İş Sağlığı ve Güvenliğinin temelini oluşturmaktadır. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun Beşinci Bölüm’ü (m.77-89) İş Sağlığı ve Güvenliği’ne ayrılmıştır. Bu bölümde; iş sağlığı ve güvenliği konusunda işçilerin ve işverenlerin yükümlülükleri, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliğine aykırı bir durumun tespiti halinde iş yerinin kapatılması veya işin durdurulması, iş sağlığı ve güvenliğinin işyeri seviyesinde örgütlenmesi (iş sağlığı ve güvenliği kurulu, iş yeri sağlık birimleri ve iş yeri hekimi, iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik elemanlar, sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi), çalışma hayatında kadın ve çocuk işçilerin korunmasına yönelik hükümler düzenlenmektedir.

  1. iSG’nin bilimsel dayanakları:

    • Temel Mühendislik Bilimleri

    • Tıp

    • Ekonomi

    • Hukuk

    • Psikoloji

    • Sosyoloji

    İSG’nin Türkiye’de belirlendiği yasalar:

    İSG’nin ilgi alanları:

    • İş sağlığı ve güvenliği konusunda işverenin yükümlülükleri

    • İş sağlığı ve güvenliği konusunda işçilerin yükümlülükleri

    • İş sağlığı ve güvenliği konusunda devletin yükümlülükleri

    • İş sağlığı ve güvenliği kurulları

    • İşyeri sağlık birimleri ve işyeri hekimliği

    • Çalışma hayatında çocuk işçilerin korunması

    • Çalışma hayatında kadın işçilerin korunması

    İşçi sağlığını olumsuz yönde etkileyen bazı faktörler:

    • Gereğinden fazla sıcak ve nemli ortamlarda veya kirli havada çalışmak.

    • Yetersiz ışıklandırma.

    • Fazla gürültü.

    • Bedeni, gözü ve(ya) kulağı yoğun olarak yoran işler.

    • Çalışma tempoları.

    • Ara verme imkanlarının az olması.

    • Gece işi veya vardiya işler.

    • Ağır çalışma şartları.

    • İşyeri atmosferinin kötü olması ve iş stresine sebebiyet verebilecek bütün olumsuz etkenler.

    İstatistikler:

    2010 SGK iş kazaları ve meslek hastalıkları

    Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’nun iş kazaları ve meslek hastalıklarına ilişkin 2010 yılı istatistikleri yayımlandı. Sonuçlar yaklaşık 10 milyon çalışana ilişkin verileri kapsıyor. SGK verilerine göre 2010 yılında 62 bin 963 iş kazası yaşandı, 533 meslek hastalığı tespit edildi. Bunların 1.454’ü ölümle sonuçlandı. 2009 yılı sonuçları ile karşılaştırıldığında; meydana gelen iş kazalarında yüzde 2 azalma, meslek hastalığı sayısında yüzde 24 artış olduğu görüldü.

    Verilere göre faaliyet grupları bazında sıralama yapıldığında, 2010 yılında en fazla iş kazasının 8 bin 150 kaza ile Kömür ve Linyit Çıkartılması faaliyetinde yaşandığı görüldü. Bunu 6 bin 918 kaza ile Makine ve Teçhizatı Hariç Fabrikasyon Metal Ürünleri İmalatı, 4 bin 621 kaza ile Ana Metal Sanayi izledi.

    En fazla iş kazasının yaşandığı iller sıralamasında ilk üç sırayı İstanbul (7 bin 991), İzmir (7 bin 942) ve Bursa (7 bin 580) aldı. Yaşanan iş kazalarının en önemli nedenleri; bir veya birden fazla cismin sıkıştırması, ezmesi, batması ve kesmesi, düşen cisimlerin çarpıp devirmesi, kişilerin düşmesi ve makinelerin sebep olduğu kazalar şeklinde sıralandı. Bu nedenlerle yaşanan kazalar, toplam kazaların yüzde 82’sini oluşturdu.

    2010 yılında iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu kaybedilen işgünü sayısı, bir önceki yılın verilerine göre yüzde 4,6 oranında azalma ile 1 milyon 516 bin 24 olarak belirlendi. Bunların yaklaşık 50 bini hastanede yatarak tedavi şeklinde geçirildi.

    Verilere göre en çok iş kazası; • Yaş gruplarına göre dağılımda 25-29 yaş grubundakilerde, • İşyerinde çalışan sigortalı sayılarına göre 1-3 arası işçi çalıştırılan işyerlerinde, • İşçinin son işveren nezdindeki çalışma süresine göre 3 ay-1 yıl arası kıdemlilerde, • 2. iş saatinde yaşandı. Meydana gelen iş kazaları sonucu yaşanan geçici iş göremezlik sürelerinin kişi başı ortalama 24 gün olduğu tespit edildi. Bu oran erkeklerde 24, kadınlarda 18 olarak hesaplandı.

    Sonuçlara göre ölümlü iş kazası sayısı 2010 yılında da artış gösterdi. 2010 yılında bir önceki yıla göre yüzde 23 artış ile 1.444 kişi iş

    kazası sonucu yaşamını kaybetti. 2010 yılında iş kazalarında en yüksek ölüm oranı 264 ile “Bina İnşaatı” faaliyet grubunda meydana geldi. Bunu 133 ile Kara Taşıma. ve Boru Hattı Taşımacılığı, 107 ile Bina Dışı Yapıların İnşaatı, 104 ile Özel İnşaat Faaliyetleri izledi.

İş Güvenliği Kültürü

İş güvenliği kültürü, iş güvenliğinin öncelikli olduğu yaşam biçimidir. Güvenlik bilgiye dayanır ve içselleştirilmiş ve yaşam biçimi haline getirilmiş bilgi, güvenlik kültürünü oluşturur. İş güvenliği göz ardı edildiğinde, “İş kazası” ve “Meslek hastalığı” oluşur.

İşverenin İSG Yükümlülükleri

İşveren, iş yerlerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi, çalışanların ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla; çalışanları arasından ilgili yönetmeliklerde belirtilen nitelikleri haiz bir veya birden fazla iş yeri hekimi, iş güvenliği uzmanı görevlendirir. On ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan iş yeri işverenleri ayrıca diğer sağlık personeli görevlendirir. Gerekli nitelikleri haiz olması halinde tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak bu hizmetin yerine getirilmesini kendisi üstlenebilir. İşveren, iş yerinde gerekli niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde birinci fıkrada sayılan yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını, OSGB’lerden hizmet alarak yerine getirebilir.

Hizmet Zorunluluğu Bulunmayan İşletmeler

İŞYERİ HEKİMİ VE İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI BULUNDURMA ZORUNLULUĞUM BAŞLAMADI, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İLE İLGİLİ YAPMAKLA MÜKELLEF OLDUĞUM İŞLER VAR MI Öğrenmek İçin >>

ISO 45001

ISO 45001’in 2017 sonlarına yetiştirilmeye çalışılsa da uygulanabilir şekilde yürürlüğe geçilmesi 2018 ortalarını bulacaktır. Bununla birlikte halen süregelen OHSAS sistemi işlevsel ve geçerli olarak yerini devredene kadar uygulamada ve geçerli kalacaktır.

OHSAS 18001 İş Sağlığı ve Güvenliği Kalite Yönetim Sistemi’nin yerine gelmesi hedeflenen ISO 45001 standardının çalışmaları halen devam etmektedir. Bilindiği üzere hala yürürlükte olan ISO’ nun geliştirdiği değil İngiltere’nin geliştirdiği OHSAS İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi yer almaktadır. ISO yani uluslar arası standartlar organizasyonu’nun iş güvenliğiyle ilgili ortak standart çalışması olan ISO 45001 revizyonu tam hız devam etmektedir.

İSG Maliyeti

 Yapılan bilimsel araştırmalar göstermiştir ki; iş kazaları ile meslek hastalıklarının firmaya olan direk ve dolaylı maliyetlerinin toplamı, İSG çalışmaları için yapılan parasal yatırımdan çok daha fazladır. İSG çalışmaları artık ayrı bir bilimsel disiplin olarak kabul edilmektedir.

Tazminat Hakkı

İş Kazası nedeniyle işverenin sorumluluğunun doğabilmesi için, iş kazası olmalı, kaza ile yürütülen iş arasında uygun nedensellik bağı bulunmalı, işverenin kusurlu olarak iş güvenliği önlemlerini almamalı bunun sonucunda da işçi bedensel veya ruhsal bir zarar uğramalı veya ölmelidir. Kaza ile zarar arasında da uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. 

İSG İdari Para Cezaları

Linteki tabloda yer alan idari para cezaları, ondan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alanlar için geçerli olup, bunun dışındaki işyerleri için tabloda yer alan ceza tutarları tablonun altında belirtilen oranlarda artırılarak uygulanır.